2026-yil 1-yanvardan 1-oktabrgacha Oʻzbekistonda bank kartalari va elektron hamyonlar bilan bogʻliq firibgarlik haqida oʻn minglab murojaat qayd etildi. Bu haqda Markaziy bank Cardblock tizimi orqali kelib tushgan murojaatlar tahlili yakunlariga tayanib maʼlum qildi. Umumiy zarar 278,3 mlrd soʻmni tashkil etdi, shundan tezkor choralar tufayli 113,1 mlrd soʻmni bloklash imkoni boʻldi.
Qaysi usullar koʻproq uchragan
Eng keng tarqalgan aldov usuli mobil qurilmalarga zararli dasturlar oʻrnatish boʻldi. Bunday holatlar 18,8 ming marta qayd etilgan, zarar 79,3 mlrd soʻmdan oshgan.
Yana taxminan 11,5 ming murojaat hisobdan pul yechib olinishiga oid boʻlgan, bunda jabrlanganlar pul nima sababdan yechilganini aniqlay olmagan. Bu toifa boʻyicha zarar 98,1 mlrd soʻmga yetdi.
611 holatda fuqarolar telefonda bank yoki boshqa tashkilot xodimi bilan gaplashayotganiga ishonib, qoʻngʻiroq qilgan shaxslarning aytganini bajargan. Yoʻqotish 27,7 mlrd soʻmni tashkil etdi.
Firibgarlar 2,8 ming martadan ortiq Telegram akkauntlariga kirish huquqini qoʻlga kiritib, taxminan 21,9 mlrd soʻmni oʻgʻirlagan.
Aldovning boshqa usullari
Markaziy bank boshqa usullar sifatida treydingdan daromad topishning soxta takliflari, moliyaviy piramidalar, internetdan xarid qilishdagi firibgarlik va birovning nomiga kredit rasmiylashtirishni sanab oʻtdi. Yana 272 holat onlayn oʻyinlarda toʻlov bilan bogʻliq boʻlib, zarar taxminan 900 mln soʻmga yetdi.
Hamma yechilgan pul firibgarlik emas
Ichki ishlar organlariga banklarning avtomatik pul yechishini firibgarlik deb hisoblagan fuqarolardan 2,7 ming murojaat kelib tushdi. Tekshiruvda bu mablagʻlar muddati oʻtgan kredit qarzini yopishga yoʻnaltirilgani aniqlandi. Bunday yechishlarning umumiy summasi 7,6 mlrd soʻm boʻldi.
Bu nimani anglatadi
Markaziy bank himoya choralarini eslatdi:
- nomaʼlum manbalardan APK-fayllarni yuklab olmaslik;
- karta maʼlumotlari va tasdiqlash kodlarini begonalarga aytmaslik;
- tez daromad yoki qoʻyilmalar bir necha barobar oshishi haqidagi vaʼdalarga ishonmaslik;
- Telegramda ikki bosqichli autentifikatsiyani yoqish;
- onlayn xaridlarda sotuvchilarni diqqat bilan tekshirish.
Mablagʻ sizdan bexabar yechib olingan boʻlsa, avval muddati oʻtgan krediti yoʻqligini tekshirib koʻring: murojaatlarning bir qismi aynan shunday holatlar boʻlib chiqdi.