AQSh prezidenti Donald Tramp, Rossiya prezidenti Vladimir Putin va Xitoy raisi Si Szinpin kelasi hafta Xitoyda uchrashishni rejalashtirmoqda. Bu haqda Oq uyda maʼlum qilishdi. Rossiya uchrashuv boʻlishini tasdiqladi, Pekin esa hozircha izoh bermadi.
Uchrashuv qayerda va qachon boʻladi
Oq uy matbuot kotibi Oliviya Uells jurnalistlarga bildirishicha, uch tomonlama muzokaralar Tramp Xitoyning janubidagi Shenchjen shahrida oʻtadigan Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorligi (APEC) sammitida qatnashayotgan paytda boʻlib oʻtadi. Uning soʻzlariga koʻra, Xitoyga safar aynan shu uchrashuv bilan yakunlanadi.
Tramp chorshanba kuni kechqurun Shenchjenga yetib keladi. U yerda 21 aʼzo davlat ishtirokida ikki kunlik sammit oʻtadi. Payshanba kuni u Si Szinpin bilan ikki tomonlama muzokaralar oʻtkazadi. Bu Tramp 2025-yilda lavozimga qaytganidan beri ularning toʻrtinchi uchrashuvi boʻladi. Bundan tashqari, safar dasturiga seshanba kuni Filippinda oʻtadigan ASEAN sammiti ham kiritilgan.
Yadro qurollari va Eron
Uellsning aytishicha, Tramp, jumladan, dunyodagi yadro arsenallarini qisqartirish masalasini muhokama qilmoqchi. U shunday dedi: «Prezident Tramp yadro qurollarini koʻpaytirishni juda xavfli deb hisoblaydi».
Xabarlarga koʻra, eng yirik yadro davlatlari rahbarlarining uchrashuvida Eron masalasi muhokama qilinishi mumkin, Ukraina masalasi esa muhokama qilinmaydi. AP va Reuters agentliklari nomi oshkor etilmagan yuqori martabali amerikalik amaldorga tayanib yozishicha, muzokaralar yakunida biror kelishuv imzolanishi kutilmayapti.
Kontekst: qurollarni nazorat qilish shartnomasi
Fevral oyida AQSh va Rossiya oʻrtasidagi yadro qurollarini nazorat qilish shartnomasi kuchini yoʻqotdi. Dunyodagi eng yirik yadro arsenallari muhim cheklovlarsiz qoldi, sovuq urushni tugatishga yordam bergan shu sohadagi hamkorlik esa amalda toʻxtadi. BMT ikkala tomonni kechiktirmay yangi asos ishlab chiqishga chaqirdi. Tramp shartnoma oʻrniga arsenalini oshirayotgan Xitoyni ham qamrab oladigan yaxshiroq kelishuv tuzilishi mumkinligini aytgan edi. BBC suhbatlashgan sobiq yuqori martabali amerikalik amaldorlar va tahlilchilar Pekin bilan Moskvani jalb qilish juda qiyin boʻlishini va bunga yillar ketishi mumkinligini taʼkidlagan.
Uch davlat munosabatlari
Yil boshida Si Szinpin Pekinda Putin va Trampni bir necha kun farq bilan qabul qildi, sentyabrda esa Tramp Vashingtonda Xitoy rahbarini kutib oldi. Rossiya 2022-yilda Ukrainaga qarshi keng koʻlamli bosqinni boshlaganidan keyin Xitoy Moskva uchun muhim savdo hamkoriga aylandi, Rossiyaning oʻzi esa xalqaro izolyatsiyada va Gʻarb sanksiyalari ostida qoldi.
Oʻtgan oyda Yevropada Tramp maʼmuriyati Kremlga nisbatan pozitsiyasini yumshatayotgani haqidagi xavotirlar kuchaydi. Buning sababi AQShning Rossiya dizel yoqilgʻisini import qilish borasidagi bahsli kelishuvi hamda Rossiya nefti va gazining eng yirik xaridorlariga, jumladan Xitoyga qarshi sanksiyalarning toʻxtatilishi boʻldi.
Tramp va Si bu yil munosabatlarda iliqlikni namoyish etdi, biroq savdo, sunʼiy intellekt sohasidagi raqobat va Tayvan masalasida sezilarli yutuq yoʻqdek. Erondagi urush masalasi ham bahsli boʻlib qolmoqda: Xitoy Eron neftining eng yirik xaridori va Tehronning asosiy savdo hamkoridir.
Moskva va Pekinning pozitsiyasi
Xitoy davlat ommaviy axborot vositalari juma kuni Tashqi ishlar vazirligi vakiliga havola qilib, Si Szinpin APEC sammiti chogʻida ikki tomonlama muzokaralarda ishtirok etishini maʼlum qildi, ammo uch tomonlama uchrashuvni tilga olmadi. Oy boshida Kreml matbuot kotibi Dmitriy Peskov rossiyalik ommaviy axborot vositalariga bunday muzokaralarga tayyorlikni tasdiqlovchi signallar borligini aytgan edi.